خود به توارد ، اين موضوع را دوباره « كشف » كرده است ، بحث‌هاى بسيارى در تاريخ پزشكى جهان صورت گرفته است . اين موضوع همچنان قابل بحث است ، اگرچه بسيارى را نظر بر اين است كه سروتو از آراى ابن نفيس آگاهى نداشته و خود مستقلا به اين آگاهى دست يافته است . « 1 » اين كشف ابن نفيس پديدهء مهمى در تاريخ پزشكى اسلامى به حساب مىآيد . كنار هم قرار دادن آراى ابن نفيس ، فارابى ، ابن سينا و چند پزشك ديگر اسلامى در كنار هم ، در مورد جالينوس ، نشان مىدهد پزشكى اسلامى بسيار جدى به دنبال ارائهء مدلى غير جالينوسى از پزشكى اسلامى بوده است . در اين زمينه جاى پژوهش بسيار باز است . در زمينهء شاخه‌هاى علوم وابسته به پزشكى ، افزون بر گياه داروپزشكى - كه پيش از اين بدان اشاره كرديم - مهم‌ترين سهم در ارائهء پژوهش‌هاى اصيل و مبتكرانه متعلق به چشم پزشكى است . « 2 » چشم‌پزشكان اسلامى علاوه بر بسط آراى پزشكان و چشم‌پزشكان يونانى در مورد بيمارىهاى چشم و راه‌هاى علاج آنها ، افرادى چون جالينوس و بقراط و بولس اجانيطى ، خود بيمارىهاى متعددى را شناسايى و راه‌هاى علاج آنها را ارائه كردند . انواع جراحىهاى چشم ، برداشتن آب مرواريد ، به وسيلهء بيرون كشيدن مايع جمع شده در عدسى و طرح انواع داروهاى گياهى ، معدنى و حيوانى براى چشم ، از جملهء اين ابداعات است . از بين چشم‌پزشكان اسلامى ، سهم دو نفر بيش از همه قابل توجه است . يكى حنين بن اسحاق عبادى ، مؤلف كتاب العشر مقالات فى العين و ديگر على بن عيسى ، مؤلف تذكرة الكحالين . هريك از اين دو كتاب منشاء ابداعات بسيارى در زمينهء چشم‌پزشكى شدند و مؤلفان آنها را در زمرهء بزرگ‌ترين چشم‌پزشكان اسلامى درآوردند . « 3 » روى هم رفته اين‌گونه بايد گفت كه اروپا تنها پس از گذشت هفت سده پس از رواج چشم‌پزشكى اسلامى توانست از مجموعهء دريافت‌هاى چشم‌پزشكان اسلامى دراين‌باره عبور كند .

--> ( 1 ) . پيشين . ( 2 ) . دراين‌باره ، نك : حنين بن اسحاق ، كتاب العشر مقالات فى العين ، مقدمهء مايرهوف ، ص 35 - 17 . ( 3 ) . هر دوى اين كتاب‌ها به چاپ رسيده‌اند . كتاب العشر مقالات ، نوشتهء حنين بن اسحاق ، چاپ مايرهوف ، قاهره ، 1928 ؛ تذكرة الكحالين ، نوشتهء على بن عيسى ، چاپ غوث محى الدين شرفى ، حيدرآباد دكن ، 1964 .